شاخص VIX (Volatility Index) که در فارسی گاهی شاخص ترس و استرس بازار نامیده می‌شود، معیاری مهم برای سنجش میزان نوسانات و احساسات حاکم بر بازارهای مالی است. هرچند این شاخص در اصل برای بازار سهام آمریکا طراحی شده، اما کاربردهای آن فراتر از بورس بوده و معامله‌گران بازار فارکس نیز برای درک شرایط ریسک و آرامش بازار به VIX توجه می‌کنند.

تعریف ساده شاخص VIX در بازار فارکس

به زبان ساده، شاخص VIX انتظارات بازار از میزان نوسان قیمت در ۳۰ روز آینده را نشان می‌دهد. این شاخص عددی است که توسط بورس اختیار شیکاگو (CBOE) از روی قیمت آپشن‌های شاخص S&P 500 محاسبه می‌شود. هر چه مقدار VIX بالاتر باشد، یعنی بازار انتظار نوسانات شدیدتری را دارد و هر چه پایین‌تر باشد نشانگر آرامش و ثبات بیشتر در بازار است. در بازار فارکس، معامله‌گران به VIX به چشم یک دماسنج ریسک نگاه می‌کنند. مقادیر پایین VIX نشانگر آرامش نسبی بازارهای جهانی است که معمولاً با ثبات نسبی در حرکات جفت‌ارزها همراه است؛ در حالی که جهش VIX به سطوح بالا هشداری از افزایش نااطمینانی در بازارهای مالی و احتمال نوسانات تند در نرخ‌های ارز محسوب می‌شود.

چرا شاخص VIX به شاخص ترس بازار معروف است؟

شاخص VIX را شاخص ترس می‌نامند زیرا هر زمان که ترس و عدم اطمینان در میان سرمایه‌گذاران افزایش می‌یابد، این شاخص نیز بالا می‌رود. برعکس، در دوره‌های آرامش خاطر سرمایه‌گذاران، VIX به سطوح پایینی می‌رسد. برای مثال، در خلال بحران‌های مالی بزرگ مانند سقوط ۲۰۰۸ یا پاندمی ۲۰۲۰، شاخص VIX جهش‌های شدید داشت و به اوج‌های تاریخی خود رسید (تا مرز حدود ۸۰ واحد) که بازتاب‌دهنده وحشت حاکم بر بازار بود. این رفتار سبب شده که VIX به‌عنوان میزان ترس بازار شناخته شود.

تفاوت شاخص VIX با سایر شاخص‌های نوسان‌سنج

شاخص VIX با بسیاری از شاخص‌ها و اندیکاتورهای دیگر که برای اندازه‌گیری نوسان یا احساسات بازار به‌کار می‌روند تفاوت دارد. برخلاف شاخص‌های ساده‌ای مانند انحراف معیار تاریخی یا ATR که نوسانات گذشته قیمت را نشان می‌دهند, VIX به نوسانات مورد انتظار آینده نگاه می‌کند. این یعنی VIX از قیمت‌های آپشن برای پیش‌بینی میزان تلاطم احتمالی در آینده نزدیک استفاده می‌کند، در حالی که بسیاری از اندیکاتورهای تکنیکال صرفاً میزان نوسان گذشته را محاسبه می‌کنند.

همچنین، شاخص VIX را نباید با شاخص ترس و طمع (Fear & Greed Index) اشتباه گرفت. شاخص ترس و طمع ترکیبی از چندین عامل مختلف (از جمله نوسان، حجم معاملات، مومنتوم و غیره) است، در حالی که VIX به طور خاص فقط یک بُعد یعنی نوسانات ضمنی بازار سهام را می‌سنجد. علاوه بر این، VIX مختص بازار سهام (S&P 500) است؛ در مقابل، برای بازارهای دیگر نیز شاخص‌های نوسان جداگانه‌ای وجود دارد (مثلاً شاخص OVX برای نوسانات نفت یا EVZ برای نوسانات یورو) که ساختاری مشابه VIX دارند اما برای دارایی‌های متفاوت.

نحوه محاسبه شاخص VIX در بازارهای مالی

فرمول محاسبه شاخص VIX به زبان ساده

محاسبه شاخص VIX در عمل پیچیده ولی از دید مفهومی قابل توضیح است. این شاخص از قیمت تعدادی از اختیارهای خرید (Call) و فروش (Put) شاخص S&P 500 که نزدیک‌ترین سررسید را دارند (حدود ۳۰ روز) محاسبه می‌شود. بورس CBOE با استفاده از این قیمت‌های آپشن، میزان نوسان سالانه‌ ضمنی را که بازار برای ۳۰ روز آینده انتظار دارد به‌دست می‌آورد. به بیان ساده‌تر، VIX در حقیقت بازتابی از قیمت بیمه بازار است؛ وقتی سرمایه‌گذاران نگرانند و حاضرند برای خرید آپشن‌های حفاظتی پول بیشتری بپردازند، فرمول VIX عدد بزرگتری را نشان می‌دهد و بالعکس زمانی که تقاضا برای این آپشن‌ها کم باشد (به دلیل آرامش بازار)، مقدار VIX پایین می‌آید.

آیا امکان محاسبه شاخص VIX در فارکس وجود دارد؟

از آنجا که شاخص VIX اساساً بر پایه آپشن‌های سهام S&P500 ایجاد شده، خود این شاخص به‌طور مستقیم برای بازار فارکس محاسبه نمی‌شود. یعنی ما VIX فارکس به شکل یک عدد رسمی واحد نداریم. با این حال، مفهوم سنجش نوسانات ضمنی در بازار ارز نیز وجود دارد. برای مثال، CBOE شاخص‌هایی مشابه VIX برای ارزهای مهم معرفی کرده است؛ مانند شاخص EVZ که نوسانات ضمنی یورو/دلار را اندازه‌گیری می‌کند. به همین ترتیب، برای برخی ارزهای دیگر (مثل ین ژاپن یا پوند) نیز می‌توان شاخص‌های نوسان خاص یافت. علاوه بر این، بانک‌های بزرگ گاهی شاخص‌های ترکیبی نوسان ارز (مثلاً شاخص نوسان ارزهای G7 توسط JPMorgan) را منتشر می‌کنند که نمایی از سطح کلی نوسانات در بازار فارکس ارائه می‌دهد.

در عمل، معامله‌گران فارکس اگر بخواهند میزان نوسانات مورد انتظار یک جفت‌ارز را بدانند، به بازار آپشن‌های آن جفت‌ارز مراجعه می‌کنند. هر جفت‌ارز مهمی (مثل EUR/USD، USD/JPY و غیره) بازار اختیار معامله مخصوص خود را دارد و می‌توان از قیمت آپشن‌های آن جفت‌ارز، نوسانات ضمنی‌اش را استخراج کرد. بنابراین امکان محاسبه نوعی VIX برای هر جفت‌ارز به طور مجزا وجود دارد، اما یک شاخص واحد که تمام بازار فارکس را مثل VIX پوشش دهد، در دسترس عموم نیست.

ارتباط VIX با قراردادهای آپشن و جفت‌ارزها

همان‌طور که گفته شد، شاخص VIX مستقیماً از قیمت آپشن‌ها مشتق می‌شود و بنابراین تغییرات آن رابطه نزدیکی با تغییرات در بازار اختیار معامله دارد. هنگامی که سرمایه‌گذاران انتظار نوسان شدیدتری داشته باشند، تقاضا برای آپشن‌های حفاظتی (چه در سهام چه در ارز) افزایش می‌یابد و به تبع آن قیمت این آپشن‌ها و شاخص‌های نوسان ضمنی (مانند VIX یا معادل آن در بازار ارز) بالا می‌رود.

برای جفت‌ارزها نیز وضعیت مشابه است؛ مثلاً اگر سرمایه‌گذاران نگران افت شدید EUR/USD باشند، قیمت آپشن‌های فروش (Put) این جفت‌ارز افزایش می‌یابد و نوسانات ضمنی EUR/USD بالا می‌رود. این افزایش نوسان ضمنی اغلب هم‌جهت با افزایش VIX رخ می‌دهد زیرا هر دوی آن‌ها بازتاب‌دهنده جو کلی ریسک‌گریزی در بازارهای مالی هستند. از سوی دیگر، در شرایطی که بازار آرام است و تقاضا برای آپشن کم می‌شود، هم VIX کاهش می‌یابد و هم نوسانات ضمنی جفت‌ارزها پایین می‌آید.

به طور خلاصه، VIX و قراردادهای آپشن هر دو نمایانگر هزینه بیمه در بازارهای مالی‌اند. هرگونه تغییری که باعث شود سرمایه‌گذاران به دنبال پوشش ریسک بروند (مثلاً اخبار منفی یا شوک‌ها)، هم در VIX و هم در قیمت آپشن‌های جفت‌ارزها منعکس می‌شود.

شاخص VIX چه چیزی درباره ترس معامله‌گران فارکس نشان می‌دهد؟

تفسیر مقادیر بالای VIX در بازار فارکس

هنگامی که شاخص VIX به سطوح بسیار بالا (مثلاً بالای ۳۰) می‌رسد، برای فعالان فارکس پیامی واضح از ترس شدید در بازارهای جهانی دارد. در چنین شرایط ریسک‌گریزی (Risk-off)، معمولاً سرمایه‌ها از بازارهای پرریسک خارج شده و به سمت دارایی‌های امن حرکت می‌کنند. برای مثال، ارزهایی مانند ین ژاپن و دلار آمریکا که به عنوان ارزهای امن شناخته می‌شوند، در دوره‌های VIX بالا تقویت می‌شوند؛ در مقابل، ارزهای دارای بازدهی بالاتر یا مرتبط با کالا و مواد خام (مثل دلار استرالیا، دلار نیوزیلند یا ارزهای بازارهای نوظهور) با فشار فروش مواجه می‌شوند.

یک نمونه تاریخی، مارس ۲۰۲۰ در اوج پاندمی کووید است که VIX به بالای ۸۰ جهش کرد. هم‌زمان، شاخص دلار آمریکا (DXY) در مدت کوتاهی رشد چشمگیری داشت و جفت‌ارزهای ریسکی مانند AUD/USD سقوط شدیدی را تجربه کردند، چرا که معامله‌گران وحشت‌زده سرمایه‌های خود را به سمت دلار و سایر پناهگاه‌های امن منتقل می‌کردند. بنابراین مقادیر بالای VIX برای معامله‌گران فارکس هشداری است که فضای بازار متشنج بوده و باید جوانب احتیاط را رعایت کنند.

عنوان: در چارت مشخص است که همزمان با رشد قابل توجه VIX به شاهد ریزش ارزهایی مانند AUD هستیم.

تاثیر کاهش یا افزایش VIX بر معاملات ارزی

نوسانات شاخص VIX می‌تواند تأثیر مستقیمی بر تصمیمات معاملاتی در بازار ارز بگذارد. وقتی VIX افزایش می‌یابد و جو ترس حاکم می‌شود، معامله‌گران فارکس معمولاً رویکرد محتاطانه‌تری اتخاذ می‌کنند: اندازه پوزیشن‌های خود را کاهش می‌دهند، حد ضررها را نزدیک‌تر می‌آورند و شاید بخشی از دارایی‌های خود را پوشش ریسک می‌کنند تا در برابر نوسانات شدید محافظت شوند. علاوه بر این، استراتژی‌هایی مثل کری ترید که نیازمند ثبات و ریسک‌پذیری هستند، در دوره‌های VIX بالا جذابیت خود را از دست می‌دهند؛ زیرا ممکن است اختلاف نرخ بهره به واسطه نوسانات شدید خنثی یا معکوس شود.

در مقابل، کاهش VIX و قرار گرفتن آن در سطوح پایین نشان‌دهنده آرامش بازار است. در چنین شرایطی معامله‌گران احساس امنیت بیشتری می‌کنند و تمایل دارند ریسک بیشتری متقبل شوند. به عنوان مثال، در محیط VIX پایین، استراتژی‌هایی مانند خرید ارزهای با بازده بالاتر در برابر ارزهای کم‌بازده (Carry Trade) رونق می‌گیرد؛ زیرا انتظار می‌رود نوسانات کم باقی بماند. همچنین در دوره‌های آرام، تریدرها می‌توانند با اطمینان بیشتری بر تحلیل‌های تکنیکال و فاندامنتال خود تکیه کرده و معاملات بلندمدت‌تری باز کنند. خلاصه اینکه VIX بالا معمولاً معامله‌گر را به حالت تدافعی می‌برد و VIX پایین شرایط تهاجمی‌تر را تسهیل می‌کند.

ارتباط شاخص VIX با شاخص دلار آمریکا (DXY)

رابطه بین شاخص VIX و ارزش دلار آمریکا (DXY) عمدتاً از مفهوم دارایی امن بودن دلار ناشی می‌شود. در زمان‌هایی که ترس در بازار بالا می‌رود (VIX صعود می‌کند)، سرمایه‌گذاران جهانی برای حفظ سرمایه به سمت دلار آمریکا هجوم می‌آورند و تقاضا برای دلار افزایش می‌یابد. نتیجه این می‌شود که شاخص دلار (DXY) معمولاً همزمان با VIX رشد می‌کند. برای مثال، در خلال بحران مالی ۲۰۰۸ و نیز شوک پاندمی ۲۰۲۰، هم شاخص VIX به شدت اوج گرفت و هم ارزش دلار در برابر ارزهای دیگر تقویت شد.

از سوی دیگر، در دوره‌های آرامش و ریسک‌پذیری (Risk-on) که VIX در سطوح پایینی قرار دارد، تمایل سرمایه‌گذاران به خروج از دارایی‌های امن و ورود به دارایی‌های پرریسک بیشتر می‌شود. در چنین مواقعی معمولاً ارزش دلار آمریکا تضعیف می‌گردد؛ چرا که سرمایه‌ها به سمت سهام، ارزهای با بازده بالاتر و بازارهای نوظهور حرکت می‌کنند. به بیان ساده، وقتی ترس کم است (VIX پایین)، دلار جذابیت خود را به عنوان پناهگاه امن از دست می‌دهد و شاخص DXY ممکن است افت کند. بنابراین می‌توان گفت در بسیاری از شرایط، VIX و DXY رفتاری نسبتاً عکس دارند: افزایش VIX غالباً با تقویت دلار همراه است و کاهش آن می‌تواند به تضعیف دلار منجر شود.

البته باید توجه داشت که این رابطه ساده ممکن است تحت تأثیر عوامل دیگری نیز قرار بگیرد. به عنوان مثال، سیاست‌های فدرال رزرو، وضعیت اقتصاد آمریکا و جایگاه دلار در مقایسه با سایر ارزهای امن (مثل ین) می‌تواند شکل این همبستگی را در مقاطع مختلف تغییر دهد.

کاربردهای شاخص VIX در تحلیل بازار فارکس

استفاده از VIX برای پیش‌بینی نوسانات جفت‌ارزها

یکی از کاربردهای عملی شاخص VIX برای معامله‌گران فارکس، تخمین سطح نوسانات احتمالی در بازار ارز است. به طور معمول، دوره‌هایی که VIX در حال افزایش یا در سطوح بالاست، با افزایش نوسانات در سایر بازارها از جمله فارکس همزمانی دارد. در چنین شرایطی اسپرد قیمتی جفت‌ارزها ممکن است بیشتر شود و حرکات تندتر و ناگهانی‌تر رخ دهد. برعکس، زمانی که VIX برای مدتی در محدوده‌های پایین باقی می‌ماند، معمولاً بازار ارز نیز نوسانات کمتری را تجربه می‌کند (مگر آنکه عامل بنیادی مشخصی مختص بازار ارز وجود داشته باشد).

معامله‌گران می‌توانند با زیر نظر داشتن روند VIX، حدس بزنند که آیا دوره پیش‌رو دوره‌ای پرنوسان است یا آرام. برای مثال، اگر مشاهده شود که بدون وجود خبر خاصی، VIX به‌آرامی در حال صعود است، این می‌تواند هشداری مبنی بر افزایش تدریجی ریسک در بازار جهانی باشد که ممکن است در آینده نزدیک به افزایش تلاطم در جفت‌ارزها نیز بیانجامد. بنابراین VIX نقش یک نشانگر پیشرو (Leading Indicator) را ایفا می‌کند که پیش‌بینی نسبی از وضعیت نوسانات ارائه می‌دهد.

نقش شاخص VIX در مدیریت ریسک معامله‌گران فارکس

شاخص VIX یکی از ابزارهای کلیدی برای ارزیابی ریسک و درک احساسات بازار است. این شاخص با اندازه‌گیری نوسانات مورد انتظار در شاخص S&P 500، به سرمایه‌گذاران و معامله‌گران کمک می‌کند تا سطح ترس یا اطمینان در بازار را بسنجند. وقتی VIX در سطوح پایین (زیر ۲۰) قرار دارد، نشان‌دهنده آرامش نسبی و خوش‌بینی در بازار است که معمولاً با روند صعودی در بازار سهام همراه است. در مقابل، وقتی VIX به سطوح بالاتر (۲۰-۳۰ یا بالای ۳۰) می‌رسد، نشانه‌ای از افزایش ریسک، عدم اطمینان و ترس در بازار است. این اطلاعات برای سرمایه‌گذاران حیاتی است، زیرا می‌توانند با رصد VIX، تصمیمات آگاهانه‌تری درباره ورود یا خروج از بازار بگیرند. برای مثال، افزایش ناگهانی VIX ممکن است هشداری برای کاهش ریسک پرتفوی یا اتخاذ موضع دفاعی باشد، در حالی که VIX پایین می‌تواند نشانه‌ای برای افزایش سرمایه‌گذاری در دارایی‌های پرریسک باشد.

مقایسه تأثیر VIX در بازار فارکس و بازار سهام

شاخص VIX به دلیل ماهیتش، ارتباط بسیار تنگاتنگی با بازار سهام دارد؛ در واقع VIX مستقیماً از دل بازار سهام (آپشن‌های S&P500) استخراج می‌شود و از این رو افزایش یا کاهش آن به سرعت در شاخص‌های سهامی منعکس می‌شود. برای نمونه، سقوط بازار سهام غالباً همزمان با جهش VIX رخ می‌دهد و آرامش بازار سهام با افت VIX همراه است. سرمایه‌گذاران بورس از VIX به عنوان یک ابزار رسمی برای پوشش ریسک (مثلاً از طریق قراردادهای آتی VIX یا ETFهای مبتنی بر آن) استفاده می‌کنند.

اما در بازار فارکس، تأثیر VIX به شکل غیرمستقیم احساس می‌شود. VIX بر خود ارزش ارزها اثر مکانیکی ندارد، بلکه بر احساسات سرمایه‌گذاران و جریان سرمایه بین‌المللی تأثیر می‌گذارد. به عبارت دیگر، در فارکس VIX یکی از عوامل زمینه‌ای است که جو کلی ریسک‌پذیری یا ریسک‌گریزی را نمایان می‌کند. مثلاً ممکن است شاخص VIX بالا باشد و در نتیجه بسیاری از ارزهای بازار نوظهور تحت فشار فروش قرار گیرند، اما همزمان یک عامل اقتصادی مثبت مختص یک کشور باعث شود ارز آن کشور کمتر از بقیه افت کند. بنابراین همیشه باید تأثیر VIX را در کنار سایر عوامل بنیادی و تکنیکال ارزها سنجید.

با این حال، نادیده‌گرفتن VIX برای یک معامله‌گر فارکس می‌تواند خطرناک باشد؛ چرا که حرکات بزرگ در بازار ارز اغلب در همان بحران‌ها و هیجاناتی رخ می‌دهد که VIX آن‌ها را منعکس می‌کند. به طور خلاصه: در بازار سهام، VIX یک شاخص داخلی و پیش‌نگر کلیدی است؛ در بازار فارکس، VIX یک شاخص خارجی و ثانویه است که نمای کلی از جو بازار می‌دهد اما به تنهایی تعیین‌کننده جهت یک ارز خاص نیست.

رابطه شاخص VIX با طلا، نفت و دارایی‌های امن

چرا افزایش VIX معمولاً با رشد قیمت طلا همراه است؟

طلا به عنوان یک دارایی امن سنتی (پناهگاه امن) شناخته می‌شود و به همین جهت رابطه نزدیکی با شاخص VIX دارد. معمولاً زمانی که VIX افزایش می‌یابد و نشان‌دهنده ترس بالاست، سرمایه‌گذاران به سمت خرید طلا روی می‌آورند؛ این افزایش تقاضا برای طلا قیمت آن را بالا می‌برد. دلیل این رفتار آن است که در شرایط بحران و نااطمینانی، اعتماد به دارایی‌هایی مانند سهام کاهش می‌یابد و طلا به عنوان ذخیره ارزش مطمئن مورد توجه قرار می‌گیرد.

عنوان: مشخصا با رشد VIX سرمایه ها به سمت دارایی امن مانند طلا هجوم می آورند.

برای نمونه، در خلال شوک‌های شدید مالی تاریخی (نظیر بحران ۲۰۰۸ یا اوایل ۲۰۲۰)، هنگامی که VIX به سرعت جهش کرد، قیمت طلا نیز روند صعودی گرفت. سرمایه‌گذاران با خروج از بازار سهام و ارزهای پرریسک، به بازار طلا هجوم آوردند و این فلز گران‌بها رشد قیمت قابل ملاحظه‌ای را تجربه کرد. بنابراین می‌توان گفت افزایش VIX اغلب با رشد قیمت طلا همراه است، چرا که هر دوی این‌ها ناشی از یک عامل مشترک هستند: ترس و عدم اطمینان در بازار.

تأثیر شاخص VIX بر نفت و کالاهای اساسی

نفت خام و بسیاری از کالاهای اساسی (مثل مس، مواد صنعتی و…) ماهیتی متفاوت با طلا دارند و بیشتر وابسته به چشم‌انداز رشد اقتصادی و تقاضای واقعی هستند. از این رو، افزایش شاخص VIX که حاکی از ترس و احتمال رکود یا بحران است، معمولاً اثر منفی بر قیمت نفت و کالاهای صنعتی می‌گذارد. به بیان دیگر، زمانی که VIX بالا می‌رود و سرمایه‌گذاران نگران آینده اقتصاد می‌شوند، انتظار کاهش تقاضا برای انرژی و مواد خام شکل می‌گیرد و قیمت نفت و سایر کامودیتی‌ها تحت فشار قرار می‌گیرد.

برای مثال، در دوره پاندمی کووید که VIX به اوج تاریخی رسید، تقاضای جهانی نفت به شدت افت کرد و قیمت نفت نیز سقوط کم‌سابقه‌ای را تجربه نمود. یکی از دلایل این افت شدید – علاوه بر شوک عرضه – فروکش کردن تقاضا به دلیل ترس از رکود بود که با VIX بسیار بالا منعکس شده بود. البته در مواردی که علت ترس بازار خودش یک شوک به بازار کالا باشد (مثلاً جنگی که عرضه نفت را تهدید کند)، ممکن است علیرغم VIX بالا، قیمت نفت رشد کند. اما در اکثر سناریوهای ریسک‌گریزی کلی، VIX بالا برابر است با افت قیمت نفت و کالاهای مرتبط با رشد اقتصادی.

واکنش بیت‌کوین به تغییرات شاخص VIX

رفتار بیت‌کوین در برابر نوسانات VIX موضوع جالبی است، زیرا از بیت‌کوین گاهی به عنوان طلای دیجیتال یاد می‌شود. با این حال، تجربه بازار در سال‌های اخیر نشان داده که بیت‌کوین بیشتر شبیه دارایی‌های پرریسک (Risk-on) رفتار کرده تا یک دارایی امن واقعی. در دوره‌هایی که شاخص VIX به سرعت افزایش یافته و بازارهای سهام افت کرده‌اند، قیمت بیت‌کوین نیز معمولاً همزمان کاهش یافته است. برای مثال، در مارس ۲۰۲۰ با اوج گرفتن VIX و سقوط بازارهای جهانی، بیت‌کوین نیز ریزش شدید بیش از ۵۰٪ را در عرض چند هفته تجربه کرد.

از سوی دیگر، در زمان‌هایی که VIX کاهش یافته و شرایط ریسک‌پذیر حاکم بوده، بیت‌کوین و دیگر ارزهای دیجیتال رشدهای قابل‌توجهی داشته‌اند. این همبستگی معکوس (VIX بالا، بیت‌کوین پایین و بالعکس) نشان می‌دهد که علی‌رغم روایت طلای دیجیتال، فعلاً سرمایه‌گذاران بیت‌کوین را به چشم یک دارایی نوظهور پرریسک می‌نگرند که در دوران آرامش شکوفا می‌شود و در طوفان‌های بازار ضربه می‌بیند. البته ممکن است با گذر زمان و بلوغ بازار کریپتو، این رابطه دستخوش تغییر شود؛ اما در حال حاضر تغییرات VIX می‌تواند به عنوان سیگنالی از تمایل سرمایه‌گذاران به ورود یا خروج از بازار رمزارزها نیز تفسیر شود.

در جدول زیر به طور خلاصه واکنش برخی بازارهای مهم را در زمان افزایش شدید VIX (افزایش ترس و ریسک‌گریزی) مشاهده می‌کنید:

بازار/دارایی	واکنش معمول در زمان VIX بالا (ریسک‌گریزی)
طلا (Gold)	افزایش قیمت به‌عنوان دارایی امن
نفت خام (Oil)	کاهش قیمت به دلیل انتظار افت تقاضای جهانی
بازار سهام (Stocks)	افت شاخص‌ها به دلیل فروش گسترده سهام
دلار آمریکا (USD)	تقویت ارزش به‌عنوان ارز امن
ین ژاپن (JPY)	تقویت (ارزش ین در برابر ارزهای پرریسک بالا می‌رود)
بیت‌کوین (Bitcoin)	کاهش قیمت (خروج سرمایه به سمت دارایی‌های امن)

چگونه شاخص VIX را در متاتریدر یا تریدینگ‌ویو مشاهده کنیم؟

معرفی نماد شاخص VIX در پلتفرم‌های معاملاتی

برای مشاهده نمودار شاخص VIX در پلتفرم‌های معاملاتی، معمولاً می‌توانید از بخش نمادها (Symbols) به دنبال عبارت “VIX” بگردید. در اکثر ترمینال‌های معاملاتی پیشرفته نظیر تریدینگ ویو ، این شاخص تحت نماد VIX یا ^VIX (وابسته به منبع داده) در دسترس است. به عنوان مثال، در تریدینگ‌ویو با جستجوی عبارت “CBOE Volatility Index” نیز می‌توانید به نمودار آن دسترسی پیدا کنید.

اندیکاتورهای مکمل برای تحلیل VIX

هرچند شاخص VIX خود اطلاعات ارزشمندی ارائه می‌دهد، اما برای تحلیل دقیق‌تر شرایط بازار می‌توان از ابزارها و اندیکاتورهای مکمل در کنار VIX استفاده کرد:

• نوسانات تاریخی و ATR: اندیکاتور ATR (Average True Range) یا محاسبه انحراف معیار تاریخی قیمت روی جفت‌ارزها می‌تواند مکملی برای VIX باشد. برای مثال، اگر VIX رو به افزایش باشد و هم‌زمان ATR یک جفت‌ارز نیز در حال بالا رفتن باشد، تأییدی است بر اینکه آن جفت‌ارز وارد دوره پرتلاطمی شده است.
• نسبت اختیار فروش/خرید (Put/Call Ratio): این نسبت بیانگر حجم تقاضا برای آپشن‌های فروش نسبت به خرید در بازار سهام است و اغلب در کنار VIX برای سنجش احساسات به کار می‌رود. نسبت بالای Put/Call – مشابه VIX بالا – نشانگر ترس زیاد در بازار است. ترکیب این دو ابزار می‌تواند تصویر کامل‌تری از رفتار پوشش‌دهندگان ریسک ارائه دهد.
• شاخص اسکیو (SKEW Index): شاخص SKEW که توسط CBOE محاسبه می‌شود، تمایل بازار به رخدادهای انتهای منحنی توزیع (اتفاقات بسیار غیرمنتظره) را می‌سنجد. SKEW بالا نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران نگران وقوع یک شوک شدید (هرچند با احتمال کم) هستند. تحلیل‌گران گاهی SKEW و VIX را کنار هم بررسی می‌کنند تا ببینند آیا صرفاً سطح نوسانات کلی بالا رفته یا نگرانی از رویدادهای بسیار شدید نیز وجود دارد.
• شاخص ترس و طمع (Fear & Greed Index): این شاخص ترکیبی از چندین عامل (از جمله نوسانات، مومنتوم بازار، تقاضا برای اوراق قرضه و …) است. در حالی که VIX صرفاً نوسان را می‌سنجد، Fear & Greed تصویر کلی‌تری از احساسات سرمایه‌گذاران ارائه می‌دهد. استفاده هم‌زمان از هر دو می‌تواند مفید باشد؛ مثلاً ممکن است VIX نسبتاً پایین باشد اما سایر مؤلفه‌ها ترس را نشان دهند که در Fear & Greed منعکس شده است.
• میانگین‌های متحرک روی VIX: خود شاخص VIX را نیز می‌توان با ابزارهای تکنیکال تحلیل کرد. برای نمونه، قرار دادن یک میانگین متحرک (مثلاً ۵۰ روزه) روی نمودار VIX می‌تواند روند کلی آن را نمایان کند. اگر VIX برای مدت قابل‌توجهی بالای میانگین متحرک خود بماند، حاکی از تداوم شرایط پراضطراب در بازار است و بالعکس.

به‌کارگیری این ابزارهای مکمل در کنار VIX به معامله‌گران کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتری درباره وضعیت بازار قضاوت کنند و تصمیمات معاملاتی دقیق‌تری بگیرند.

محدودیت‌ها و معایب استفاده از شاخص VIX در فارکس

چرا شاخص VIX همیشه دقیق نیست؟

با وجود کاربردهای گسترده، شاخص VIX یک ابزار بی‌نقص نیست و همیشه به‌طور دقیق آینده بازار را نشان نمی‌دهد. یکی از دلایل اصلی این است که VIX یک شاخص واکنشی است نه علّی؛ یعنی اغلب پس از آغاز تلاطم در بازار بالا می‌رود نه قبل از آن. به عنوان مثال، پیش از بسیاری از ریزش‌های بزرگ بازار سهام، VIX برای مدتی در سطوح پایین (نشانه آرامش کاذب) باقی مانده و ناگهان همزمان با شروع ریزش اوج گرفته است. بنابراین صرف پایین‌بودن VIX تضمین نمی‌کند که خطر بزرگی در کمین نیست.

دلیل دیگرِ عدم دقت همیشگی VIX، ماهیت آن به عنوان میانگین انتظارات است. VIX منعکس‌کننده انتظار جمعی معامله‌گران آپشن است، اما این انتظارات می‌تواند اشتباه باشد یا به سرعت تغییر کند. گاهی رویدادهایی در شرف وقوع‌اند که هنوز در قیمت آپشن‌ها منعکس نشده‌اند؛ در نتیجه VIX پایین می‌ماند در حالی که ریسک واقعی در حال افزایش است. برعکس، ممکن است به دلایل فنی (مثلاً پوشش ریسک یک صندوق بزرگ) قیمت آپشن‌ها افزایش یابد و VIX را بالا ببرد بدون آن‌که اتفاق بنیادی خاصی رخ داده باشد.

علاوه بر این، VIX صرفاً نمایانگر دید بازار سهام آمریکا است. ممکن است در برهه‌ای، ترس و اضطراب عمدتاً در بخش دیگری از بازارهای مالی (مثلاً اوراق قرضه یا بازار ارز) متمرکز باشد که VIX آن را به‌خوبی منعکس نکند. به طور خلاصه، VIX ابزار مفیدی است اما نباید به تنهایی و بدون در نظر گرفتن سایر نشانه‌های بازار به آن تکیه کرد.

خطاهای رایج معامله‌گران در تحلیل VIX

معامله‌گران تازه‌کار گاهی در استفاده از شاخص VIX دچار سوءتفاهم‌ها و اشتباهاتی می‌شوند که می‌تواند به تصمیمات نادرست منجر شود. در اینجا به چند خطای رایج اشاره می‌کنیم:

• تفسیر اغراق‌آمیز تغییرات کوچک VIX: برخی معامله‌گران با دیدن هر افزایش جزئی در VIX دچار هراس شده و تصور می‌کنند حتماً سقوط شدیدی در راه است. در حالی که گاهی VIX از مثلاً ۱۲ به ۱۵ رسیدن صرفاً نشان‌دهنده کمی عدم قطعیت است و الزاماً به معنای بحران تمام‌عیار نیست. مهم است که میزان و سرعت تغییر VIX را در بستر شرایط کلان تعبیر کنیم و نه به صورت مجزا.
• نادیده گرفتن ماهیت میانگین‌گیری VIX: VIX یک میانگین از انتظارات بازار است و ممکن است حرکات ریزساختاری بازار را پنهان کند. اشتباه است اگر فرض کنیم VIX پایین یعنی هیچ ریسکی در بازار وجود ندارد. ممکن است بازار ارز یا بخش دیگری دچار تنش باشد اما اثر آن بر VIX اندک باشد.
• معامله مستقیم روی VIX بدون شناخت سازوکار آن: برخی تریدرها تلاش می‌کنند مستقیماً VIX را معامله کنند (مثلاً از طریق ETF‌ها یا CFDها) بدون آگاهی از ساختار پیچیده قراردادهای آتی VIX و پدیده کانتانگو/بکواردیشن در آن. این می‌تواند منجر به زیان شود؛ چون قیمت ابزارهای مشتقه VIX ممکن است حتی در صورت ثبات VIX دچار افت زمانی (Decay) شود. بنابراین برای کسانی که می‌خواهند روی VIX به طور مستقیم معامله کنند، درک ساختار بازار آن ضروری است.
• بی‌توجهی به سایر شاخص‌های ریسک: خطای دیگر، تمرکز صرف بر VIX است. معامله‌گرانی که فقط به VIX نگاه می‌کنند و سایر شاخص‌های ریسک (مانند SKEW، قیمت اوراق خزانه یا ارزش ین ژاپن) را نادیده می‌گیرند، ممکن است تصویر ناقصی از شرایط داشته باشند. اتکا به یک شاخص واحد می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

جایگزین‌های شاخص VIX در بازار فارکس

در نبود یک شاخص VIX واحد برای کل بازار فارکس، معامله‌گران می‌توانند از ابزارها و شاخص‌های دیگری برای سنجش جو حاکم بر بازار ارز استفاده کنند:

• شاخص‌های نوسان ارز (FX Volatility Indices): همان‌طور که اشاره شد، بورس CBOE برای برخی ارزهای اصلی شاخص نوسان محاسبه می‌کند (مثل EVZ برای EUR/USD). همچنین بعضی بانک‌های بزرگ (مانند JPMorgan) شاخص‌های ترکیبی نوسان ارزها (شامل مجموعه‌ای از ارزها) را منتشر می‌کنند که نمای کلی از سطح تلاطم در بازار فارکس به‌دست می‌دهد. این شاخص‌ها تا حدی نقش VIX را در بازار ارز ایفا می‌کنند.
• اندیکاتورهای تکنیکال نوسان: ابزارهایی نظیر ATR، انحراف معیار یا باندهای بولینگر روی نمودار جفت‌ارزها می‌توانند برای ارزیابی میزان نوسان آن جفت‌ارز به کار روند. هرچند این‌ها پس‌نگر (براساس داده‌های گذشته) هستند، اما برای مدیریت ریسک و تعیین سطوح حد ضرر و هدف بسیار مفیدند.
• شاخص‌های احساسات بازار: شاخص‌هایی مانند شاخص ترس و طمع (Fear & Greed) یا حتی بررسی معیارهایی نظیر تمایلات معامله‌گران (Sentiment) در پلتفرم‌هایی که درصد معامله‌گران در سمت خرید/فروش را نشان می‌دهند، می‌توانند مکمل تحلیل ریسک باشند. این شاخص‌ها از داده‌های بازار سهام یا نظرسنجی‌ها استخراج می‌شوند ولی دیدگاه خوبی در مورد میزان اشتهای ریسک سرمایه‌گذاران ارائه می‌کنند.
• دارایی‌های امن جایگزین: در بازار ارز، ین ژاپن و فرانک سوئیس نقش شاخص ترس را ایفا می‌کنند. مثلاً اگر مستقل از VIX مشاهده شود که در یک روز معین ین ژاپن در برابر همه ارزهای اصلی تقویت شده، می‌توان نتیجه گرفت نوعی ریسک‌گریزی در حال وقوع است حتی اگر VIX تغییر محسوسی نداشته باشد.

هر یک از این ابزارها می‌تواند در کنار یا به جای VIX مورد استفاده قرار گیرد تا تصویر کامل‌تری از شرایط بازار فارکس به‌دست آید.

بهترین استراتژی‌ها با استفاده از شاخص VIX در فارکس

استراتژی معامله‌گری مبتنی بر همبستگی VIX و دلار آمریکا

یکی از استراتژی‌های مشهور در بازار فارکس، معامله بر اساس رابطه VIX و دلار آمریکا است. همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، افزایش VIX غالباً با تقویت دلار آمریکا همراه است (زیرا دلار پناهگاه امن است). بنابراین یک معامله‌گر می‌تواند از این همبستگی بهره ببرد. به عنوان مثال:

• وقتی مشاهده می‌شود VIX از یک سطح کلیدی (مثلاً ۲۰ یا ۲۵) بالاتر رفته و روند صعودی دارد، می‌توان فرض کرد که بازار در حالت ریسک‌گریز قرار گرفته است. در این حالت یک استراتژی ممکن این است که دلار آمریکا را در برابر ارزهای پرریسک‌تر بخریم. به‌طور مشخص، جفت‌هایی مانند USD/JPY (خرید دلار/فروش ین) یا USD/CHF و نیز فروش جفت‌هایی مثل AUD/USD یا GBP/USD می‌تواند سودمند باشد؛ زیرا انتظار می‌رود دلار نسبت به این ارزها قوت بگیرد.
• برعکس، اگر VIX در حال کاهش به زیر سطوح میانگین تاریخی است و بازار به سمت ریسک‌پذیری حرکت می‌کند، می‌توان استراتژی فروش دلار و خرید ارزهای با بازده یا ریسک بالاتر را به کار بست. برای مثال، در محیط VIX پایین، AUD/USD پتانسیل رشد دارد یا EUR/USD ممکن است تقویت شود؛ زیرا دلار جذابیت دفاعی خود را از دست می‌دهد.

نکته کلیدی در این استراتژی، تأییدگرفتن از خود نمودار جفت‌ارزهاست. نباید صرفاً به VIX تکیه کرد، بلکه بهتر است سیگنال‌های آن را با تحلیل تکنیکال همان جفت‌ارز ترکیب کنیم. به عنوان نمونه، اگر VIX سیگنال ریسک‌گریز (Risk-off) می‌دهد و هم‌زمان نمودار AUD/USD یک شکست نزولی را تأیید می‌کند، این همسویی می‌تواند نقطه ورود مناسبی برای فروش AUD/USD (معادل خرید دلار آمریکا) باشد.

ترکیب شاخص VIX با پرایس اکشن

بسیاری از معامله‌گران حرفه‌ای از شاخص VIX به عنوان یک فیلتر در کنار تحلیل پرایس اکشن استفاده می‌کنند. ایده اصلی این است که سیگنال‌های تکنیکال نمودارهای قیمت را با داده‌های VIX ترکیب کنیم تا اعتبار آن‌ها را بسنجیم یا از غافلگیری‌های ناشی از تغییر جو بازار جلوگیری کنیم.

برای مثال، فرض کنید نمودار S&P 500 یا یک جفت‌ارز پرریسک مانند AUD/JPY یک الگوی شکست صعودی (Breakout) را نشان می‌دهد و سیگنال خرید صادر شده است. پیش از ورود، می‌توان نگاهی به روند VIX انداخت: اگر VIX در حال کاهش یا در سطوح پایین باثبات باشد، این وضعیت با سیگنال صعودی هماهنگ است (جو آرام بازار پشتیبان رشد قیمت‌هاست) و معامله خرید می‌تواند با اطمینان بیشتری انجام شود. اما اگر مشاهده کنیم که هم‌زمان VIX رو به افزایش گذاشته و نزدیک سطوح بحرانی است، احتیاط لازم است؛ چون ممکن است شکست صعودی قیمت دوامی نیاورد و با ریسک کلی بازار خنثی یا معکوس شود.

همچنین از ترکیب VIX و پرایس اکشن می‌توان برای شناسایی واگرایی‌ها استفاده کرد. به عنوان نمونه، اگر شاخص‌های سهام یا ارزهای ریسکی در حال رکوردزنی و رشد پیوسته باشند ولی VIX به‌طور خزنده شروع به بالا رفتن کند، این یک علامت هشدار زودهنگام است که معامله‌گران در پشت صحنه در حال خرید بیمه (آپشن‌های پوششی) هستند و ممکن است روند قیمتی به زودی تضعیف یا معکوس شود. عکس آن نیز صادق است: سقوط شدید قیمت دارایی‌ها بدون افزایش متناسب VIX می‌تواند نشان دهد میزان وحشت بازار بیش از حد بوده و احتمال بازگشت وجود دارد.

بنابراین ترکیب تحلیل پرایس اکشن با اطلاعات شاخص VIX به بهبود دقت معاملات کمک می‌کند و ما را از هماهنگی یا ناهماهنگی سیگنال‌های تکنیکال با وضعیت ریسک کلی بازار آگاه می‌سازد.

استفاده از شاخص VIX در تحلیل فاندامنتال فارکس

در تحلیل فاندامنتال بازار فارکس معمولاً تمرکز اصلی بر عواملی مانند نرخ بهره، رشد اقتصادی، تورم و سیاست بانک‌های مرکزی است. با این حال، عنصر بسیار مهم دیگری به نام اشتهای ریسک جهانی وجود دارد که شاخص VIX یکی از بهترین نماگرهای آن است. یک تحلیل‌گر فاندامنتال هوشمند، ارزیابی خود از ارزها را در بستر وضعیت کلی ریسک قرار می‌دهد.

فرض کنید در حال تحلیل بنیادی دلار استرالیا هستید. داده‌های داخلی استرالیا (مثلاً آمار اشتغال یا قیمت مواد معدنی) همگی مثبت هستند و دلالت بر تقویت دلار استرالیا دارند. اما اگر در همان زمان شاخص VIX به دلیل نگرانی‌های جهانی در حال جهش به سطوح بسیار بالا باشد، احتمالاً جریان سرمایه به نفع دلار آمریکا و ین ژاپن (و به ضرر ارزهایی مثل AUD) تغییر خواهد کرد و اثر عوامل مثبت داخلی را خنثی یا معکوس خواهد کرد. بنابراین در تحلیل فاندامنتال دلار استرالیا باید اضافه کرد که ریسک جهانی افزایش یافته و این می‌تواند مانع رشد AUD شود.

همین منطق برای سایر ارزها نیز صادق است. تحلیل‌گران بنیادی همواره دو سناریو برای چشم‌انداز ارزها در نظر می‌گیرند: یکی در شرایط نرمال بازار و دیگری در شرایط بحران. شاخص VIX کمک می‌کند تا تشخیص دهیم بازار نزدیک به کدام حالت است. اگر VIX در سطوح پایین تاریخی قرار داشته باشد، می‌توان فرض کرد که عوامل بنیادی خاص هر کشور مجال بروز کامل خواهند داشت. اما اگر VIX به‌شدت افزایش یافته باشد، در تحلیل باید وزن بیشتری به عوامل امن‌گریز (مثل ذخایر ارزی، وضعیت بدهی خارجی یا سلامت سیستم بانکی کشورها) داد؛ چون سرمایه‌گذاران در این حالت توجه بیشتری به ایمنی دارایی‌ها می‌کنند.

به طور خلاصه، استفاده از VIX در کنار سایر متغیرهای فاندامنتال تصویر جامع‌تری از چشم‌انداز بازار ارز به ما می‌دهد و کمک می‌کند تأثیر جو روانی بازار جهانی را نیز در پیش‌بینی روند ارزها لحاظ کنیم.

پرسش‌های پرتکرار درباره شاخص VIX در فارکس

آیا شاخص VIX مستقیماً در فارکس معامله می‌شود؟

خیر، شاخص VIX خود یک دارایی قابل معامله در بازار فارکس (به معنای جفت‌ارز) نیست. VIX یک شاخص است که توسط بورس CBOE محاسبه می‌شود و مستقیماً در پلتفرم‌های معاملاتی ارز به عنوان یک نماد استاندارد وجود ندارد. اما برخی بروکرها CFD یا قراردادهای آتی مبتنی بر VIX را ارائه می‌کنند که از طریق آن‌ها می‌توان روی نوسانات VIX سرمایه‌گذاری کرد. همچنین معامله‌گران فارکس می‌توانند به طور غیرمستقیم از اطلاعات VIX برای معاملات خود استفاده کنند (مثلاً هنگام تصمیم‌گیری برای خرید دلار در شرایط VIX بالا).

بهترین زمان استفاده از شاخص VIX در معاملات ارزی چه زمانی است؟

بهترین زمان استفاده از VIX زمانی است که شرایط بازار دستخوش تغییرات قابل‌توجه در احساسات می‌شود. به طور کلی، قبل و حین رویدادهای بزرگ (مانند بحران‌های مالی، تصمیمات مهم بانک‌های مرکزی، جنگ‌ها یا پاندمی‌ها) شاخص VIX تغییرات بزرگی نشان می‌دهد و می‌تواند سیگنال‌های مفیدی درباره وضعیت ریسک بدهد. معامله‌گران باتجربه دائماً VIX را زیر نظر دارند، اما برای یک معامله‌گر معمولی فارکس توصیه می‌شود در زمان‌های انتشار اخبار مهم اقتصادی/سیاسی یا هنگام مشاهده حرکات غیرعادی در بازار ارز توجه ویژه‌ای به VIX داشته باشد.

آیا شاخص VIX برای معامله‌گران مبتدی مناسب است؟

شاخص VIX به خودی خود مفهوم پیچیده‌ای ندارد و مبتدیان نیز می‌توانند اصول آن را بفهمند؛ اما استفاده مؤثر از آن نیازمند درک روابط بین بازارهاست. یک معامله‌گر مبتدی ابتدا باید مفاهیم پایه فارکس (جفت‌ارزها، تحلیل تکنیکال و فاندامنتال) را بیاموزد. پس از آن، آشنایی با VIX می‌تواند دیدگاه او را گسترش دهد. پیشنهاد می‌شود مبتدیان VIX را به عنوان یک شاخص جانبی برای درک شرایط کلی بازار دنبال کنند، ولی تصمیمات معاملاتی خود را صرفاً بر اساس آن اتخاذ نکنند تا زمانی که تجربه کافی در ترکیب داده‌های بین‌بازاری کسب کنند.

دامنه طبیعی شاخص VIX چقدر است؟

شاخص VIX یک مقدار درصدی (نوسانات ضمنی سالانه) است که به‌طور تاریخی بیشتر اوقات بین ۱۰ تا ۳۰ واحد نوسان کرده است. به طور کلی:

• VIX زیر ۱۵ را می‌توان پایین تلقی کرد که بیانگر آرامش زیاد بازار است.
• VIX بین ۱۵ تا ۲۵ محدوده معمول/متوسط است که نشان‌دهنده وضعیت عادی با قدری عدم اطمینان است.
• VIX بالای ۳۰ سطح بالا در نظر گرفته می‌شود و معمولاً با ترس شدید و شرایط بحرانی مصادف است.

البته این مرزبندی‌ها قطعی نیستند و باید در بستر شرایط تاریخی تعبیر شوند. به طور خلاصه، بیشتر مواقع VIX در بازه ۱۵–۲۰ قرار دارد و خروج محسوس از این بازه (چه به بالا چه پایین) شایان توجه است.

بالاترین مقدار تاریخی شاخص VIX چقدر بوده است؟

بالاترین رکورد ثبت‌شده برای شاخص VIX طی بحران مالی ناشی از شیوع کووید-۱۹ در مارس ۲۰۲۰ رقم خورد که VIX به حدود ۸۵ واحد رسید. پیش از آن نیز در بحران مالی ۲۰۰۸ شاخص VIX سطوح نزدیک به ۸۰ را تجربه کرده بود. این اعداد نشان‌دهنده وحشت بی‌سابقه در بازارهای مالی در آن دوره‌هاست. برای مقایسه، در دوران نسبتاً آرام (مثلاً سال‌های میانی دهه ۲۰۱۰) VIX اغلب زیر ۲۰ بود، در حالی که در بحران‌های ذکرشده تا محدوده ۸۰ واحدی جهش کرد.

آیا شاخص VIX همان شاخص ترس و طمع است؟

خیر، شاخص VIX و شاخص ترس و طمع (Fear & Greed Index) دو مفهوم متفاوت هستند، هرچند هر دو به احساسات بازار مربوط‌اند. VIX صرفاً یک شاخص عددی است که از دل بازار آپشن استخراج می‌شود و میزان نوسانات ضمنی (انتظارات نوسان) در بازار سهام آمریکا را نشان می‌دهد و به همین دلیل به “شاخص ترس” شهرت یافته است. اما شاخص ترس و طمع یک معیار ترکیبی است که توسط برخی مؤسسات (مثلاً وب‌سایت CNNMoney) منتشر می‌شود و مؤلفه‌های متعددی مانند نوسانات (از جمله VIX)، قدرت روند بازار سهام، حجم معاملات، تمایل به دارایی‌های امن و غیره را با هم ترکیب می‌کند تا سطح کلی ترس یا طمع سرمایه‌گذاران را بسنجد. به عبارت دیگر، VIX ممکن است یکی از ورودی‌های شاخص ترس و طمع باشد، ولی Fear & Greed Index خود شاخصی مجزا و جامع‌تر است.

چگونه می‌توان از شاخص VIX برای پیش‌بینی بحران‌های مالی استفاده کرد؟

شاخص VIX را می‌توان به عنوان یک ابزار هشدار بحران در نظر گرفت، اما تضمینی برای پیش‌بینی دقیق زمان بحران نمی‌دهد. معمولاً افزایش تدریجی و مداوم VIX از سطوح پایین به محدوده‌های بالا می‌تواند هشداری باشد که ترس در حال افزایش است. اگر VIX طی چند هفته از مثلاً ۱۲ به ۲۵ و ۳۰ برسد بدون حادثه مشخص، نشان می‌دهد بازار به طور فزاینده‌ای نگران آینده شده است که می‌تواند پیش‌درآمدی بر یک دوره پرتلاطم باشد. البته برخی بحران‌ها کاملاً ناگهانی رخ می‌دهند و در این موارد VIX فقط همزمان یا پس از حادثه اوج می‌گیرد، نه قبل از آن.

بهترین رویکرد این است که به روند و سرعت تغییرات VIX دقت کنیم. افزایش خیلی سریع VIX یا رسیدن آن به سقف‌های جدید چندساله می‌تواند علامت خطر باشد. همچنین اگر VIX مدت طولانی در سطوح بسیار پایین باقی بماند، بیانگر آرامش بیش از حد (Complacency) است که ممکن است با یک شوک کوچک برهم بخورد.

آیا شاخص VIX برای بازارهای دیگر هم وجود دارد؟

بله، برای برخی بازارهای دیگر نیز شاخص‌های مشابه VIX توسعه یافته است. مشهورترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• شاخص VIX نفت (OVX): شاخص نوسان نفت خام که توسط CBOE محاسبه می‌شود و شبیه VIX تغییرات مورد انتظار قیمت نفت طی ۳۰ روز آینده را نشان می‌دهد.
• شاخص نوسان طلا (GVZ): معیاری شبیه VIX برای بازار طلا که بیانگر نوسانات ضمنی قیمت طلاست.
• شاخص‌های نوسان ارز: مانند EVZ برای یورو/دلار (معروف به “VIX یورو”) یا شاخص‌های مشابه برای ین ژاپن و پوند انگلیس.
  علاوه بر این‌ها، شاخص MOVE (مخفف Merrill Lynch Option Volatility Estimate) که نوسانات مورد انتظار بازار اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا را می‌سنجد، گاهی “VIX بازار اوراق” نامیده می‌شود. به طور خلاصه، در بازارهای مختلف – سهام، کالا، ارز و اوراق قرضه – شاخص‌های نوسانی معادل VIX وجود دارد که هر یک منعکس‌کننده انتظارات نوسان در همان بازار هستند.

آیا تغییرات VIX به سرعت بر قیمت جفت‌ارزها اثر می‌گذارد؟

تا حد زیادی بله، تغییرات VIX و قیمت جفت‌ارزهای حساس به ریسک اغلب همزمان رخ می‌دهد. به ویژه در شوک‌های ناگهانی (مثلاً یک خبر منفی غیرمنتظره)، جهش VIX معمولاً با افت سریع ارزهای پرریسک مثل AUD و تقویت ارزهای امن مثل ین همراه می‌شود. البته اگر افزایش VIX تدریجی باشد، اثر آن بر فارکس ممکن است با کمی تأخیر ظاهر گردد. همچنین همه جفت‌ارزها به یک اندازه به VIX واکنش نشان نمی‌دهند؛ ارزهای امن در برابر ارزهای ریسکی (مانند ین در برابر دلار استرالیا) معمولاً حساس‌ترین واکنش را دارند. به طور کلی، VIX شاخص مهمی است که اغلب تغییرات آن با تغییرات بازار ارز همگام است.

آیا استفاده از شاخص VIX برای همه سبک‌های معاملاتی مفید است؟

تقریباً برای همه معامله‌گران با سبک‌های مختلف مفید است، اما درجه اهمیت آن بستگی به افق زمانی معاملات دارد. برای معامله‌گران کوتاه‌مدت (مثلاً اسکالپرها)، VIX بیشتر به عنوان نمایی کلی از جو بازار استفاده می‌شود و ممکن است مستقیماً در هر معامله لحاظ نشود. اما برای معامله‌گران میان‌مدت و بلندمدت (نوسان‌گیران و پوزیشن تریدرها)، VIX بسیار مهم است زیرا تغییرات آن می‌تواند بر روندهای چندروزه تا چند‌هفته‌ای بازار اثر بگذارد. به طور کلی، هرچه بازه زمانی معاملات طولانی‌تر باشد نقش VIX در تصمیم‌گیری پررنگ‌تر می‌شود، هرچند حتی معامله‌گران کوتاه‌مدت نیز از آگاهی نسبت به سطح VIX (اینکه بازار آرام یا متلاطم است) سود می‌برند.